બહાનાઓની દુનિયા

બહાનું! કદાચ બધાંના જીવનની સૌથી ઉપયોગી વસ્તુ, અહા! વસ્તુ પણ નહીં, જીવવા માટેનો અને જીવનને માણવા માટેનો સૌથી સરળ રસ્તો. રસ્તો જ કહેવાય ને, જીવન ટૂંકાવી દેવા માટે હજારો કારણ આપણી પાસે હશે પણ જીવન જીવવા માટે ફક્ત એક બહાનું કાફી છે, બસ પછી એ બહાનું આપણાં જીવવાનું કારણ બની જાય છે.

આપણાં બધાનું જીવન અઢળક બહાનાંઓથી ઘેરાયેલું છે. જીવનમાં જીવન ઓછું અને બહાનાં વધારે દેખાશે. જ્યાં જોવો ત્યાં બહાનાં તો જોવા મળી જ જશે. કોઈ કાર્ય નથી કરવું તો બહાનું, કોઈ કાર્ય કરવું છે તો બહાનું, પ્રેમમાં પડવા માટે બહાનું, લાગણીઓમાં બાંધવા માટે બહાનું, સંબંધ બનાવવા માટે બહાનું, સંબંધ તોડવા માટે બહાનું, વ્યક્તિ છોડવા માટે બહાનું, વ્યક્તિ સાચવવા માટે બહાનું અને હજી વધારે કહું તો જીવવા માટે પણ બહાનું અને જીવન ટૂંકાવવા માટે પણ બહાનું! સાચું ને?

બહાનાંઓની પણ એક મજાની, રંગીન દુનિયા છે અને આપણે સૌ એ જ દુનિયામાં જીવીએ છીએ. ખરાં સમયે ખરું બહાનું મળ્યું તો તમે રાજા અને ના મળ્યું તો ચોર! બરાબર ને? એનાં પરથી સ્કૂલ (શાળા)માં જતાં એક વિધાર્થીનું જ ઉદાહરણ લઇ લઇએ. ધારી લઈએ કે એને લેશન નથી કરવું તો એની પાસે એ લેશન ના કરવાનાં હજારો બહાનાં હશે પણ જો એને લેશન કરવું જ છે તો એની પાસે ફક્ત એક સરસ મજાનું બહાનું હશે કે મારે ભણવાનું છે એટલે લેશન તો કરવાનું જ રહ્યું! આપણે બધાએ આપણાં શાળાનાં દિવસોમાં એક બહાનું તો બનાવ્યું જ હશે, “ટીચર, નોટબુક ઘરે ભૂલી ગયો/ગઈ.” ક્યારેક સ્કૂલમાં લેશન લઇ જવાનું ભૂલી ગયાં હોય અથવા તો લેશન કર્યું જ ન હોય અને એવામાં શિક્ષક લેશન બતાવવાનું કહે ત્યારે આપણું મગજ હવાની તેજ લહેરથી પણ વધુ ઝડપે દોડવા લાગે અને કેટલુંય બધું વિચારીને કેટલાંય બધાં બહાનાં ભેગાં કરવા લાગે અને એવામાં જો સાચું લાગે તેવું બહાનું મળી જાય તો આપણે રાજા અને ના મળે તો મૂર્ગો બનવાની તૈયારી તો કરી જ લેવાની! અને જીવનમાં બનતા આવા નાનાં – નાનાં બહાનાં આપણાં અત્યંત કઠિન એવાં જીવનને પણ સરળ બનાવી જાય છે.

આપણે સૌ બહાનાંઓથી ઘેરાયેલા જ છીએ. બહાનાં વગરનું જીવન હોઈ શકે ખરું? ખરેખર જોવા જઈએ તો ના જ હોઈ શકે. કોઈ વ્યક્તિ એવું હશે જેણે ક્યારેય બહાનું જ ન બનાવ્યું હોય? ના ના, ના જ હોય. અરે! જીવન જીવવા માટે પણ આપણે બહાનું જોઈએ. ” મિત્રો સાથે ફરવા ગયાં હોય અને ઘરે આવવામાં સહેજ અમથું મોડું થઈ જાય ને, તો પણ બહાનું તો જોઈએ એટલે જ્યારે મમ્મી પૂછે તો ફટાક દઈને બોલાય. તમે કેમ જીવો છો?” એવો પ્રશ્ન કરું તો પણ બધાંના જવાબ અલગ અલગ હશે. કોઈ કહેશે બસ જીવન એકવાર તો મળ્યું છે તો જીવું છું, કોઈ કહેશે માં – બાપનાં સપનાં પૂરાં કરવા માટે જીવું છું, કોઈ કહેશે પોતાનાં માટે જીવું છું, કોઈ કહેશે દુનિયા ફરવા માટે જીવું છે, જેટલાં મોં એટલાં જવાબ અને જીવવા માટેનાં એટલાં જ બહાનાં! ખરેખર, આ બહાનાં જરૂરી છે અને આવાં બહાનાં આપણી પાસે છે એટલે તો જીવીએ છીએ. બધાંના મનમાં જીવવા માટે એક સામાન્ય બહાનું તો હશે જ, કે આજે જીવન ગમે તેવું હોય પણ બેશક આવતીકાલે આનાથી સારું જ હશે તો બસ આવા બહાનાં મનને બનાવવા દો અને મોજથી જીવન માણી લો, જીવી લો કેમ કે આ ક્ષણ ફરી નથી આવવાની.

🖊️Jannat Asnani

કુદરત સાથે મિત્રતા

કુદરત! કેવી છે ને કુદરત? માણીએ તો મજા, ચાહીએ તો પ્રેમ, અનુભવીએ તો લાગણી, શીખીએ તો શિક્ષક, સમજીએ તો સમજણ અને માણીએ તો આનંદ બની જાય છે! પ્રકૃતિ કહીએ કે કુદરત વાત એક જ છે, એક એવી જગ્યા, એક એવી વસ્તુ અને વ્યક્તિ તરીકે લઈએ તો એક એવી વ્યક્તિ જેની ગોદમાં આપણે મન મૂકીને રડી શકીએ, દિલ ખોલીને હસી શકીએ, વગર બોલ્યે વાતો કરી શકીએ અને વગર વિચાર્યે રાતો વિતાવી શકીએ. ન તો એ આપણાને રોકશે, ન ટોકશે અને એકદમ સહજ રીતે આપણી બધી જ ભાવનાઓ, આપણી અસંખ્ય વેદનાઓને અને આપણી અનંત લાગણીઓને વહેવા દેશે.

સમગ્ર વિશ્વથી થાકી જઈએ, આપણી પોતાની જ લાગણીઓ સામે હારી જઈએ, લોકોથી ઠગાઈ જઈએ અને છેવટે અંતરના ખૂણામાં ક્યાંક દબાઈ જઈએ, તૂટીને વિખરાઈ જઈએ અને આશાની એક કિરણ ન દેખાતી હોઈ, સાથ આપનાર કોઈ સાથી, કોઈ મિત્ર ન દેખાતો હોય એવાં સમયે ફક્ત એક નજર આ પ્રકૃતિ, આ કુદરત સામે કરીને તેને સમજવાનો નાનોક અમથો પ્રયાસ કરીએ તો તૂટેલ દિલને, ભાંગેલ મનને અને લથડેલ વિચારોને જીવવાની એક નવી આશ, ઉડવાની એક નવી પાંખ મળી જાય અને સાથેસાથે અંતરમાં ઊર્જાની એક નવી કિરણ જાગી જાય, જાણે એક નવો અને જીવનનાં અંત સુધી ટકી રહે તેવો મિત્ર મળી જાય. હા! કદાચ એ મિત્રતા પ્રત્યક્ષ રીતે નહીં પણ પરોક્ષ રીતે હશે પણ દુનિયાનો સૌથી સાચો મિત્ર આપણી પાસે હશે, એક એવો મિત્ર જે જિંદગીની કઠિનથી કઠિન ડગરમાં પણ આપણી સાથે જ ચાલતો હશે, જેને ખોવાનો ડર નહીં રહે અને હંમેશાં તેના સાથને માણી શકીશું! આ રીતે જોઈએ તો કુદરત એક સર્વશ્રેષ્ઠ મિત્ર સાબિત થાય.

કુદરતને ફક્ત એક મિત્ર કહેવું યોગ્ય નથી. જિંદગીરૂપી આ ફિલ્મમાં કુદરતરૂપી નાયક (હીરો) અનંત પાત્રો નિભાવીને આપણું જીવન સરળ કરી જાય છે. તેમાંનું એક અવગણી ન શકાય તેવું પાત્ર છે, શિક્ષકનું પાત્ર! મિત્રની સાથેસાથે તેને એક સર્વશ્રેષ્ઠ શિક્ષક પણ કહી શકાય. શિક્ષકનો અર્થ શું? એક એવી વ્યક્તિ કે જે વિષયવસ્તુને લઈને સાચી શીખ, સાચી સમજ આપે અને સાચો માર્ગ બતાવે એટલે કે એક માર્ગદર્શક તો આ બધું તો કુદરત પણ કરે જ છે ને જિંદગી નામક વિષયવસ્તુની સાચેસાચી સમજ તો કુદરત જ આપે છે. આપણી આસપાસ થતાં બનાવો અથવા ઘટનાઓને સૂક્ષ્મ દૃષ્ટિએ જોઈએ અને સમજવાનો પ્રયત્ન કરીએ તો બધી જ ઘટનાઓ કંઇક ને કંઇક તો જરૂર શીખવતી હશે. એક શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ લઈએ કે જે આપણે બાળપણથી સાંભળતા આવ્યા છીએ, “વૃક્ષનો નમ્રતાનો ગુણ” જે આપણાં ને ઘણું જ બધું શીખવી જાય છે. તે જ રીતે જોઈએ તો સૂરજ નિયમિત સમયે ઉગે છે, નિયમિત સમયે આથમી જાય છે તેથી જ નિયમિત સમયે દિવસ ઢળીને રાત પણ પડી જ જાય છે, ક્યારેય વિચાર્યું છે કે ક્યારેક સૂરજ નિયત રીતે ઉગે અને આથમે નહીં તો શું થાય? સામાન્ય છે, આપણું જીવનચક્ર ખોરવાઈ જાય! આમ, સૂર્ય પરથી શીખીએ તો નિયમિતતાનો ગુણ શીખવા મળે તો બસ આ જ રીતે આપણી આસપાસ જે કંઈ પણ થઈ રહ્યું છે તે કંઇક તો શીખવતું જ હશે પણ તમારે શીખવું છે કે નહીં એ તમારાં ઉપર આધાર રાખે છે. કુદરત તો એક સર્વશ્રેષ્ઠ શિક્ષક છે જ પણ તમારે તેનું વિદ્યાર્થી બનવું છે કે નહીં એ તમારે નક્કી કરવાનું આવે. જો કુદરતને શિક્ષક ગણી લઈએ તો સાચી સલાહ લેવા ક્યારેય કોઈ વ્યક્તિની જરૂર રહે જ નહીં.

શિક્ષક અને વિદ્યાર્થી પછી એક મહત્વનો ભાગ કુદરત જીવનરૂપી ફિલ્મમાં ભજવે છે, એક પ્રેરણાસ્રોત! હા,કુદરતથી મોટું પ્રેરણાસ્ત્રોત કોઈ નથી. પ્રકૃત્તિથી ચડિયાતું કોઈ મોટીવેટર નથી. જેટલી પ્રેરણા આપણે પ્રકૃત્તિ/કુદરતમાંથી મેળવી શકીએ એટલી પ્રેરણા દુનિયાનો મોટામાં મોટો મોટીવેટર પણ નહીં આપી શકે. વગર કંઈ બોલ્યે, વિના કંઈ મૂલ્યે તે આપણાને અમૂલ્ય એવી પ્રેરણા આપતું હોય છે. હા! પ્રેરણા પ્રાપ્ત કરવાના રસ્તા અલગ અલગ હશે પણ પ્રેરણા મળશે જરૂર. જીવજંતુઓ, પશુ – પક્ષીઓ, ઢોર – ડાંખર પણ આપણાને કંઇક ને કંઇક પ્રેરણા આપતાં હશે. ક્યારેય સાંભળ્યું છે, “પક્ષી તેનો માળો બનાવતાં – બનાવતાં થાકી ગયો, મધમાખી મધપૂડો બનાવતાં થાકી ગઈ, ગરોળી દીવાલ પરથી પડી – પડીને થાકી ગઈ, મકડી તેનો જાળો બનાવતાં થાકી ગઈ.” નહીં ને? તો આ બધાં જ આપણાં માટે એક પ્રેરણાસ્ત્રોત છે કે જે સતત પ્રયત્નશીલ રહેવાની, અથાક રહેવાની, પોતાનાં પર વિશ્વાસ રાખવાની પ્રેરણા આપે છે. આમ, જુદી – જુદી પરિસ્થિતિઓમાં જુદી – જુદી પ્રેરણા આપણી આસપાસ જ મળી રહે છે પણ આપણાને એ પ્રેરણા બસ લેતા આવડવી જોઈએ!

આપણે ફિલ્મનાં મલ્ટીટેલેન્ટેડ એવા નાયક એટલે કે કુદરતનાં જીવનરૂપી ફિલ્મમાં મિત્ર, શિક્ષક અને પ્રેરણાસ્ત્રોત જેવાં કેટલાંક કિરદાર જોયાં અને સમજ્યા અને હજી પણ ઘણાં કિરદાર જોવાનાં બાકી છે, જે સમય સાથે જીવનમાં જોવા મળી જ જશે પણ એક વાત છે કે જો કુદરત સાથે મિત્રતા કરશો તો તે જીવનની દરેક પરિસ્થિતિમાં એક અવનવો, નવીન, પ્રેરણાદાયી, માર્ગદર્શી અને અત્યંત રોચક ભાગ તમારા જીવનમાં તે ભજવશે અને ક્યારેક શાંતિ, ક્યારેક પ્રેરણા, ક્યારેક જ્ઞાન તો ક્યારેક આનંદ પૂરું પાડશે અને તમારાં જીવનરૂપી ફિલ્મનો નાયક અને સાથેસાથે તમારો સાચો મિત્ર બની તમને હમેશાં સાચું માર્ગદર્શન, સાચું જ્ઞાન અને સાચી સમજ ડગલે ને પગલે પૂરી પાડશે પણ તે પ્રત્યક્ષ નહીં, પરોક્ષ હશે તો તેનાં માટે તમારે પણ જાગૃત રહેવું પડશે. જીવનને સરળ બનાવવાનો, જીવનની બધી જ પરિસ્થિતિઓમાં સકારાત્મક રહેવાનો, જીવનની બધી જ મુશ્કેલીઓમાં સાચો માર્ગ પામવાનો અને જીવનમાં એક સાચો મિત્ર મેળવવાનો કદાચ સૌથી સહેલો રસ્તો છે, કુદરત સાથે મિત્રતા! અને જે મેં તો કરી લીધી છે, હવે તમારો વારો!

 

– 🖊️Jannat Asnani

ભવિષ્યની ચિંતા ના કરશો!

શીર્ષક વાંચીને થોડીક મુંઝવણ થઈ હશે કે આ તે કેવી વાત કે ભવિષ્યની ચિંતા ન કરવી પણ આપણે સૌ એક વાક્ય હંમેશાં સાંભળતા આવ્યા છીએ, “ભૂતકાળ ભૂલી જાઓ, વર્તમાનમાં જીવો.” હવે આ વાક્યને થોડુંક લંબાવી દઈએ, તો વધુ યોગ્ય બની જાય. “ભૂતકાળ ભૂલી જાઓ, વર્તમાનમાં જીવો અને ભવિષ્યની ચિંતા ના કરશો.” અમારી એક સહાધ્યાયી મિત્ર અમને મસ્તીમાં હંમેશાં આવું કહેતી રહે છે. એ ભલે મસ્તી રહી પણ ખરેખર જોવા જઈએ તો આ વાક્યનો ઘણો ઊંડો મર્મ છે, જેટલું નાનું વાક્ય છે તેટલો જ મોટો તેનો અર્થ છે અને જો એ અર્થ આપણે સમજી ગયા અને જીવનમાં ઉતારી લીધું તો જીવનરૂપી નાવડીને હલેસું મારવું થોડાંક અંશે સરળ થઈ જશે.

“ભૂતકાળ ભૂલી જાઓ, વર્તમાનમાં જીવો ત્યાં સુધી તો ઠીક છે પણ ભવિષ્યની ચિંતા ના કરશો આ તે કેવી શિખામણ?” પહેલીવાર આ વાક્ય સાંભળતાં મનમાં આ પ્રશ્ન થઈ ઊઠે, સ્વાભાવિક છે પણ જરાક અર્થ સમજીએ. મુખ્ય વાત તો એ કે આપણે ભૂતકાળ ભૂલવાનું છે અને ધારી લો કે ભૂતકાળ ભૂલી ગયા અર્થાત્ હવે આપણે વર્તમાનમાં જ જીવીએ છીએ. હવે વર્તમાનમાં જીવતા હોઈએ ત્યારે ભવિષ્યની ચિંતા ના કરવી એમ વાક્યમાં કહેવા માંગે છે તો બરાબર જ છે ને દોસ્ત! એક તો આપણે વર્તમાનમાં જીવવા માટે ભૂતકાળને ભૂલ્યાં છીએ અને હવે જ્યારે ખરેખર વર્તમાનમાં જીવવાનું આવ્યું ત્યારે વળી આપણે ભવિષ્યની ચિંતા કરવામાં પડ્યા છીએ, તો શું અર્થ?

એક વિદ્યાર્થીનાં જીવનને ઉજ્જવળ બનાવવા માટે ફયૂચર પ્લાનિંગ થયેલું હોય છે. એ ફયૂચર પ્લાનનિંગ કાં તો માતા – પિતા દ્વારા કરવામાં આવે છે કાં તો વિદ્યાર્થી પોતે પ્લાન કરે છે. હા, કરવું પણ જોઈએ. ન કરીએ તો આપણે કરવાનું શું છે તેની ખબર જ ન રહે પણ એ ફયૂચર પ્લાનિંગ ફક્ત એક જ વખત કરવું પડે ત્યારબાદ તો વિદ્યાર્થીને વર્તમાનમાં કાર્ય કરવાનું જ આવે ને! વર્તમાનમાં જ કંઇ ન કરતાં હોય તો ફયૂચર પ્લાન પર પાણી વળતાં વાર ન લાગે અને બધાનાં જીવનમાં એકાદ – બે વાર ફયૂચર પ્લાન કરવાનું આવે જ પણ ભાઈ, ફક્ત પ્લાન જ નથી કરતું રહેવાનું એકવાર પ્લાન બની ગયાં બાદ, ગોલ સેટ થયા બાદ એના માટે વર્તમાનમાં વર્ક પણ કરવું પડશે તો કદાચ તે પ્લાન પર પાણી નહીં વળે. એટલે છેલ્લે શું આવ્યું, વર્તમાનમાં જીવવું અને કામ કરવું તો જ ભવિષ્ય સેટ થશે!

જો તમે ખરેખર વર્તમાનમાં જીવો છો એનો સીધો અર્થ એવો સરે કે તમે તમારાં વર્તમાનમાં ચાલતાં તમામ કાર્યો અને તમામ પ્રવૃત્તિઓ પોતાનાં પૂરેપૂરા મનથી કરો છો અને વર્તમાનમાં ચાલતાં તમામ કાર્યો મહેનતથી પૂર્ણ પણ કરો છો. વર્તમાનમાં જીવવું એટલે ફક્ત મોજ કરવી એટલો જ અર્થ તો ન સરે ને! વર્તમાનમાં ફક્ત મોજ જ હોઈ શકે? કેમ પોતાનાં ભણતરના, પરિવારના, ઓફિસના અથવા આપણે અન્ય જે કંઈપણ ક્ષેત્રમાં કામ કરતાં હોય તેને લગતાં કાર્યોનો સમાવેશ વર્તમાનમાં ન થાય? એટલે કે વર્તમાનમાં મોજ તો ખરી જ પણ સાથેસાથે પોતાનાં કાર્યો પણ પૂર્ણ કરવાના જ છે અને જો તમે વર્તમાનમાં મોજની સાથેસાથે બધાં જ કાર્યો પૂરતી મહેનત અને ધગશથી કરતાં હોય તો પછી ભવિષ્યની ચિંતા કરવાની રહે ખરી? સ્વાભાવિક છે ના જ રહે ને! કેમ રહે? તમે તમારાં વર્તમાનમાં ચાલતાં તમામ કાર્યો પછી એ ભણતરને લગતાં હોય કે ઓફિસને લગતાં, તમે પૂરા મનથી પૂર્ણ કરો છો એટલે તેનો સીધો અસર તમારાં ભવિષ્ય પર થશે જ ને. વર્તમાનમાં ફોકસ રાખ્યો છે તો ભવિષ્ય આપમેળે બ્રાઇટન અપ (ઉજ્જવળ) થવાનું જ છે.

જો વર્તમાનના કાર્યો પાર ન પડતાં હોય તો ભવિષ્યની ચિંતા થવી સામાન્ય છે તો હવે નક્કી તમારે જાતે જ કરવાનું છે કે ફક્ત બેસીને ભવિષ્યની ચિંતા જ કરતું રહેવું છે, ફક્ત ફયૂચર પ્લાન જ બનાવતું રહેવું છે કે ખરેખર ભવિષ્યને ઉજ્જવળ/સફળ બનાવવા કંઇક કરવું છે અને જો તમારો જવાબ હોય કે, “હા યાર, ભવિષ્યને ઉજ્જવળ બનવાનું જ છે.” તો એ તાળાની એકમાત્ર ચાવી છે, જે તમારાં પોતાનાં જ હાથમાં છે અને એ ચાવીનું નામ છે વર્તમાનમાં કાર્યશીલ, પ્રવૃત્તિશીલ, મહેનતુ રહેવું.

લખી નાખવું ખૂબ સરળ છે અને કરવું એટલું જ અઘરું પણ એક વાત હંમેશાં યાદ રાખવી, “कोशिश करनेवाले की कभी हार नहीं होती।” બસ તો હંમેશાં પ્રયત્નશીલ રહો, મહેનતુ રહો, કોઈ તમને નહીં રોકી શકે અને જીવનનો મંત્ર બનાવી લો, “Never Giveup.” અર્થાત્ ક્યારેય હતાશ ના થવું. આજે એક બાજી ભલે હારી ગયાં પણ બીજી દસ બાજી હજી બાકી છે! તો હતાશ થવાની જરૂર નથી બસ જાગવાની જરૂર છે. ક્યાંક ને ક્યાંક તો આપણે સૌ ઝંખીએ છીએ કે આપણું ભવિષ્ય સફળ હોય તો એનાં માટે સૌપ્રથમ આપણું વર્તમાન ઉજ્જવળ બનાવીએ અને બસ અંતરમાં રહેલ સકારાત્મકતાની જ્યોતને ક્યારેય બુજવા ના દઈએ અને વર્તમાનમાં જે કંઈપણ કરી રહ્યા છીએ તેના પર ધ્યાન આપીએ તો પછી ભવિષ્ય આપણું મોહતાજ થઈ જશે.

🖊️Jannat Asnani