section and everything up till
*/ ?> લેખ Archives - Shabdoni Sangathe

શ્રેષ્ઠ બનવું કે ઉત્તમ?

શ્રેષ્ઠ અને ઉત્તમ વચ્ચેનાં તફાવતની ક્ષિતજ જેને દેખાઈ જાય તે વ્યક્તિને પોતાનું જીવન એક સુંદર રીતે જીવવાની રીત મળી જાય. શ્રેષ્ઠ બનવું એટલે અન્ય લોકોથી વધુ સમૃદ્ધ બનવું. કોઈ હરીફાઈ હોય તો તેમાં પોતાના પ્રતિસ્પર્ધી વ્યક્તિઓથી ફક્ત આગળ નીકળવા માટે જ પ્રયાસ કરવા. નહીં કે પોતાની આવડતને ઉજ્જવળ બનાવવના પ્રયત્નો કરવા. શ્રેષ્ઠતા એટલે સરખામણી. શ્રેષ્ઠ બનવાની હોડમાં વ્યક્તિ કેટલું શીખ્યો, શું શીખ્યો? તે મહત્વનું નથી પણ અન્ય લોકોથી કેટલું વધારે પ્રાપ્ત કર્યું એ અગત્યનું બની જતું હોય છે. ટૂંકમાં પોતાની આવડતને અન્યોની આવડત કરતાં વધુ સારી સાબિત કરવાના પ્રયાસો એટલે શ્રેષ્ઠતા. એમાં ભલે પોતાને કંઈ શીખવા મળે કે ન મળે. શ્રેષ્ઠ બનવાની ઈચ્છા જ્ઞાનપ્રાપ્તિને પણ સ્પર્ધા બનાવી દે છે.

પણ જે વ્યક્તિ શ્રેષ્ઠ બનવાની ભાગદોડને છોડીને ઉત્તમ બનવાનાં પ્રયાસ કરે તો પોતાના જીવનમાં જે ઈચ્છે તે પામી લે છે. કેમ કે ઉત્તમ બનવું એટલે અન્યો સાથેની હરીફાઈના વમળમાંથી બહાર નીકળીને પરિપૂર્ણતાનાં સળંગ રસ્તે ચાલવુ. ઉત્તમ બનવાનાં માર્ગ પર હરીફાઈ તો હોય જ છે પણ એ હરીફાઈ અન્ય લોકો સાથે નઈ પરંતુ પોતાની જાત સાથે. ભૂતકાળમાં જે-જે ભૂલ થઈ હોય તે ભૂલોને સુધારવી, પશ્ચાતાપની અગ્નિમાં તપીને પોતાની જાતને વધુને વધુ ઘસીને તેજસ્વી બનાવવી અને સરખામણી કરવાની ભાવનાને છોડીને ફક્ત ઉત્તમ બનવાનાં પ્રયત્નો કરનાર વ્યક્તિ જ પોતાની ઈચ્છા મુજબનું જીવન જીવી શકે છે. બાકી શ્રેષ્ઠતાની ઈચ્છા ધરાવનાર તો ફક્ત સ્પર્ધા માટે જ જીવી જાણે છે.

નાનપણમાં કાચબા અને સસલાવાળી વાર્તા તો બધા એ સાંભળી જ હશે. એમાં સસલાને પોતાની ઝડપનો અહંકાર હતો. અને કાચબાને પોતાની જાત પર આત્મવિશ્વાસ. એટલે જ કાચબાની ધીમી ગતિને સામાન્ય બાબત ગણીને સસલું સૂઈ રહ્યું અને કાચબો દોડ જીતી ગયો. આ વાર્તાના સંદર્ભથી જ શ્રેષ્ઠ અને ઉત્તમ વચ્ચેનો તફાવત સરળતાથી સમજી શકાય. સસલું પોતાને સર્વશ્રેષ્ઠ સાબિત કરવામાં રહ્યું, જ્યારે કાચબો ફક્ત પોતાના સ્વાભિમાન માટે અને પોતાની ક્ષમતાને વધુ નિખારવા માટે જ હરીફાઈમાં દોડી રહ્યો હતો. કાચબો જીત્યો કારણ કે તે ઉત્તમ બનવાનાં માર્ગ પર ચાલ્યો. અન્યને પરાજિત કરવાની ઈચ્છાથી નઈ પણ પોતાના સંતોષ માટે હરીફાઈમાં પોતાનું યોગદાન આપ્યું હતું. જ્યારે સસલાને એમ જ હતું કે હું તો શ્રેષ્ઠ જ છું મને કોણ પરાજિત કરવાનું?.

પોતાની શ્રેષ્ઠતા સાબિત કરનારાઓને કાયમ માટે અસંતોષ જ રહે છે. કેમ કે તેઓ અન્યો સાથે હરીફાઈ કરે છે. અને બીજા સાથેની હરીફાઈનો કદીય અંત આવતો નથી. ગઈકાલે જે શ્રેષ્ઠ સ્થાન પર હતું તો આજે એનું સ્થાન કોઈ બીજું લઈ લેશે અને આવતીકાલે કોઈ ત્રીજું. સત્તા પામવાની લાલસામાં અમુક વાર ખુદને જ ખોઈ બેસાય છે. અન્યો કરતા વધુ શ્રેષ્ઠ બનવા જઈએ તો અંતે પોતે જ ક્યાંક અંટવાઈ ગયા હોય એવું પણ બને. ઉત્તમતાની અભિલાષા આનાથી તદ્દન વિપરીત છે. વ્યક્તિ પોતાના સાથે જ હરીફાઈ કરે છે અને પોતે જ જીતે છે. દરેક વાર જીતે છે. કદીય હારતો નથી. કારણ કે ઉત્તમ વ્યક્તિ પોતાના સિવાય અન્ય કોઈને પણ પ્રતિસ્પર્ધી માનતો નથી. પોતાના સાથે જ હરીફાઈ કરીએ તો ભૂતકાળમાં જે હતું એનાં કરતાં વધુ ધારદાર વ્યક્તિત્વ દિવસે ને દિવસે બનતું જાય છે.

શ્રેષ્ઠ વ્યક્તિ “સ્વાર્થી” બનતો જાય છે અને ઉત્તમ વ્યક્તિ “પરમાર્થી” બનતો જાય છે. તમે કોઈ પણ સ્પર્ધામાં ભાગ લો અને તમારાં મનમાં એવું થાય કે, “ફલાણા ભાઈએ/બેને સ્પર્ધામાં ભાગ ન લીધો હોત તો હું ચોક્કસ જીતી જાત.”તો સમજવું કે તમે શ્રેષ્ઠતાનાં વર્તુળમાં ઘેરાયેલા છો. બીજાની ઉત્તમ અભિવ્યક્તિથી તમને ઈર્ષ્યા થાય છે. અને આ વલણ તદ્દન ખોટુ છે. તેનાથી ફક્ત ઈર્ષ્યા અને સ્વાર્થની પ્રગતિ થશે તમારા વ્યક્તિત્વની નહીં. અને જો તમને આ વખતે મનમાં એવું થાય કે, “જે-તે સ્પર્ધાથી મને ઘણું બધું જાણવા મળશે અને ભૂતકાળમાં મારામાં જે ખોટ હતી તે હવે પૂરી થશે.” તો સમજવું કે તમે એક ઉત્તમ વ્યક્તિ છો. ઉત્તમ વ્યક્તિ પરિપૂર્ણતા પામવાના માર્ગ પર આપોઆપ ચાલવા લાગે છે. અને એનું વ્યક્તિત્વ નિર્મળ અને નિઃસ્વાર્થી બનતું જાય છે.

શ્રેષ્ઠતાનાં માર્ગ પર ક્યારેય સફળતા મળતી નથી અને જો મળે તો પણ એ ક્ષણિક જ હોય છે. વ્યક્તિનો અસંતોષ કાયમ માટેની સફળતા છીનવી લે છે. જ્યારે ઉત્તમતાનાં માર્ગ પર ચાલનાર વ્યક્તિને સફળતા પાછળ દોડવાની જરૂર જ નથી. એની પાસે સફળતા સામેથી જ આવીને દ્વાર ખખડાવે છે. આજના આધુનિક યુગમાં પણ વિજ્ઞાન અને ટેક્નોલોજીની પ્રગતિ એટલી બધી ચરમસીમાએ પહોંચી ગઈ છે કે મનુષ્યનાં જીવનમાંથી ‘સંતોષ’ શબ્દ
નામશેષ થઈ ગયો છે. અસંતોષના બીજ માંથી જ દુઃખ, ચિંતા અને તણાવ જન્મે છે. ભારતમાં ૪૩% ભારતીયો હાલ તણાવમાં પોતાનું જીવન “કાપે” છે. આનું કારણ શ્રેષ્ઠ બનવાની તીવ્ર અભિલાષા છે.

મનુષ્ય લક્ષ્ય મેળવવા માટે એટલો બધો આંધળો બની જાય છે કે એ સફરનો આનંદ જ ચૂકી જાય છે. ઝડપથી લક્ષ્ય મેળવવાની લાલસામાં એ ઝડપથી દોડે છે અને એ યાત્રાની મજા ચૂકી જાય છે.
કાચબાની જેમ ધીમે ધીમે ચાલીએ તો પણ લક્ષ્ય તો મળે જ છે. સાથે સાથે એ સફરનો ઉલ્લાસ માણવા પણ મળે છે. આ વિષય અંગે હૃદયમાં બે પંક્તિઓ ગુંજે છે………

“ઝડપથી દોડ્યા તો એ યાત્રાનો ઉલ્લાસ હારી ગયા,
પા પા પગલી ચાલ્યા તો યાત્રાની મોજ જીતી ગયા.”

ટૂંકમાં, બીજા સાથે હરીફાઈ કરવા માટે નઈ પણ પોતાની જાત સાથે હરીફાઈ કરવા જીવવું. ઉત્તમ વ્યક્તિ શ્રેષ્ઠ બની શકે છે પણ શ્રેષ્ઠ વ્યક્તિ કદીય ઉત્તમ બની શકતો નથી. ઉત્તમ વ્યક્તિ આજે નઈ તો કાલે પોતે ઈચ્છેલુ તમામ પામી લે છે. માટે હંમેશ ઉત્તમ બનવાનાં જ પ્રયાસ કરવા કારણ કે ઉત્તમનું પરિણામ અતિઉત્તમ જ મળે છે. અને અતિઉત્તમથી ઉત્તમ બીજું કશું જ નથી.

🖊️Disha Patel

ગમતી ચાહત…..”સ્નેહ” – Lekhanotsav

“તું ગમે છે કારણ હું તને ચાહું છું,

પણ ગમવું અને ચાહવું એ બન્નેમાં ઘણો ફર્ક છે.”

 

વ્યક્તિને જીવનમાં કોઈ ગમતું મળે એનાથી વિશેષ શું જોઈએ. પણ જે ગમે એને ખરા દિલથી ચાહી શકાય છે? જ્યારે આપણે કોઈ વ્યક્તિના રૂપથી, એમના સ્વભાવથી,એમના હાજર જવાબીપણાથી,એમની હોશિયારીથી, એમના કામથી આકર્ષિત થવા લાગીએ એટલે આપણને એ ગમવા લાગે છે.ગમવા માટે ફક્ત ગુણો જ દેખાય છે. આ જ સારી બાબતો બીજી કોઈ વ્યક્તિમાં મળે એટલે અહીં આપણી પસંદ બીજી તરફ વળી જાય છે બીજી કોઈ વ્યક્તિ ગમવા માંડે છે.

 

આમ જોઈએ ને તો, ગમવામાં અને ચાહવામાં ફક્ત મિલિસેકન્ડનો જ ફરક છે.પણ એ મિલિસેકન્ડ તમારો આખોય ટાઈમ ઝોન બદલી નાખે છે.તમારું જીવન બદલી નાખે છે જેના માટે સાચે જ પોતાનાપણાની લાગણી હોય એમને ચાહીને ગમાડી લઈએ છીએ.પણ જ્યાં ફક્ત ગુણોને જ ગણવામાં આવે ત્યાં ચાહત એટલી તીવ્રપણે રહેતી જ નથી.

 

જ્યારે કોઈકને ખરા દિલથી ચાહીએ ત્યારે એમના ગુસ્સાને, એમની મૂર્ખામીઓને, એમની નાદાનીઓને, એમની આદતો, અને એમની ન ગમતી ઘણી બધી બાબતોને આપણે સહર્ષ સ્વીકારી લઈએ છીએ. એમના ગમાંઅણગમાને જાણતા હોઈએ છતાં પણ એમના તરફના પ્રેમમાં આપણે ભીંજાતા રહીએ તો એ “ચાહત” છે. એમનો ફોટો જોઈએ ત્યારે એમની આંખોની ઊંડાણ જોઈને, ખૂબ સરસ દેખાય છે એવુ કહીએ તો, એ આપણને ગમે છે,પણ એમના ફોટામાં જયારે એમની આંખમાં ઊંડાણની સાથે આપણને એમનો ઉજાગરો પણ દેખાય જાય તો એ ચાહત છે.

 

તું ક્યાં છે? ક્યારે આવીશ તું? મને સમય ક્યારે આપીશ? તે જમ્યું કે નહીં? આ બધા સવાલો ક્યારેક અકળાવે છે.પણ જો કોઈ તમને આ સવાલ પૂછે તો એ સમજી લો આ પ્રેમ છે. પ્રેમમાં ચિંતા ભેગી ભળેલી જ હોય છે. મોબાઈલના હજારો કોન્ટેક માંથી ફક્ત કોઈ એકને જ આ સવાલ પૂછી શકાય. એવું પણ થાય કે હજારો કામ હોય તો પણ એમની જોડે જ વાત કરવાનું મન થાય, અર્થ વગરની વાતોમાં પણ કલાકો નીકળી જાય. એકબીજાને પામવા માટે કોઈ પ્રકારની કોશિશ જ નથી કરવી પડતી પણ બંન્ને પક્ષે એક સરખો ઉમળકો હોય જે સદાય ઉભરાતો હોય અને અંતરે રહીને અનુભવી શકાય. જો કોઈ આવું જીવનમાં હોય તો એ ચાહત છે.

 

ચાહવામાં એક મર્યાદા છે.જયારે ગમવામાં લાબું લિસ્ટ છે. ચાહવામાં રાહ છે પણ ગમવામાં જે હાજર છે એની જોડે વાતો કરી લેવાની બસ સમયપસાર થવો જોઈએ એટલે એમાં કોઈ રાહ જોવાની નથી.ગમવામાં માત્ર ઈચ્છાપૂર્તિ નો આશય હોય છે જયારે ચાહવામાં ઈચ્છાઓ જાતે જ થઈ આવે કોઈ આશય વગર પ્રિયપાત્રની ઈચ્છાઓ પૂરી કરવી એ પણ આપણી ઈચ્છા બની રહે છે. ઇચ્છાઓની સાથે ચાહતની જોડી ના શકાય પણ ઈચ્છા વગર ચાહવું એ શક્ય પણ નથી. એમના વગર નહીં જ રહી શકાય એ લાગણી પણ ચાહતમાં આપણેને એકબીજા સાથે જોડી રાખે છે.

 

કદાચ આપણા શબ્દોમાં, વર્તનમાં, વિચારોમાં એમની હાજરી રહ્યા જ કરે.ગમવા માટે હજાર કારણો મળી જાય પણ ચાહવા માટે કોઈ જ કારણની જરૂર નથી અને કારણોને ચાહત સાથે કોઈ નિસ્તબ જ નથી એટલે એનું તારણ શોધવાનો પ્રયાસ પણ અર્થહીન છે. અમુક સમયે સામેનું પાત્ર આપણાં સ્વભાવ કે વિચારોમાં ખરું નથી ઉતરતું. અમુક સંજોગોમાં બંનેના વિચારોમાં એક ભેદ પણ સર્જાય છે. તેમ છતાંય એના માટેનો સ્નેહ સહેજ પણ ઓસરતો નથી. મતભેદ જોવા પણ મળે પરંતુ મનભેદ ક્યારેય સર્જાતો નથી.

 

ગમવું એ ટૂંકા સમયનું ચયન છે. જ્યારે ચાહવું એ સમીપતાનું પર્યાય છે.ચાહવું એ ક્ષણનું સુખ આપે છે તો દિવસ કે મહિનાઓની સહન ન થાય એવી ભરપૂર પીડા પણ આપે છે.અને એ પીડા પામવા છતાં ચાહત ઓછી થતી જ નથી.જ્યારે ગમવામાં કોઈ પીડા નથી બસ છટકબારી છે છૂટવાની. ગમતી વ્યક્તિ સાથે વાત કરતાં પહેલાં વિચાર કરવો પડે પણ જ્યાં ચાહત હોઈએ ત્યાં આપણને આ ડર હોતો જ નથી આપણે મન ખોલીને એમને બધું જ જણાવી દેતા હોઈએ છીએ.

 

આપણને એક સાથે અસંખ્ય લોકો ગમી શકે છે કદાચ અનેક લોકો એક સાથે આપણને ગમાડી પણ શકે છે પણ ચાહવામાં આ શક્ય નથી ગમતી દરેક વ્યક્તિને આપણે ચાહી શકીએ નહીં એ ફરક નજીવો છે .પણ ફરક તો છે જ ને.ગમતાં વ્યક્તિની ભૂલો આપણને એમનાથી તરત દૂર કરી દે છે. પણ જેમને આપણે ચાહીએ છીએ એની અક્ષમ્ય ભૂલોને પણ આપણે માફ કરી દઈએ છીએ.ચાહવાની ક્રિયા ગમવાથી શરૂ થાય છે પણ જેમને ચાહિએ એમનું પછી બધું જ ગમવા લાગે છે.

 

ગમવામાં આકર્ષણ છે અને ચાહવામાં સમર્પણ છે. ગમવાના સંબંધ જરૂરિયાત પૂરતા હોય છે. ચાહવાના સંબંધ શ્વાસ જેવા હોઈ છે ખૂબ જ જરૂરી.પણ જેમ શ્વાસ જરૂરી એમ તું પણ જરૂરી એ વ્યક્ત કરવું પણ એટલું જ જરૂરી છે. ચાહત જતાવવી એ એક એવી અભિવ્યક્તિ જેમાં કાળજી છે, ત્યાગ છે, ચિંતા છે, પ્રતિક્ષા છે, માફી છે સમર્પણ છે અને સદાય માટે સ્નેહ છે. એકબીજાને બાંધી રાખીને નહીં એક બીજામાં બંધાઈ જવાની ઈચ્છા થઈ આવે સંબંધ એટલે સ્નેહસંબંધ.

 

જીવનના સફરમાં ગમતાં હજારો મળી રહેશે પણ ચાહી શકાય એવું કોઈ અનન્ય જ મળશે. ગમવામાં બીજા સાથે હરીફાઈ હોય કે કોઈ આપણને કેટલું ગમાડે છે અથવા કેટલા લોકોને આપણે ગમીએ છીએ પણ ચાહતમાં સ્પર્ધા ફક્ત પોતાની સાથે હોય છે.ચાહત આપવાની સ્પર્ધા, ચાહતમાં પામવાની ઘેલછા હોય છે ભોગવવાની નહીં. ચાહતમાં માપવા કરતાં આપવાની મજા છે. ચાહતમાં મળતી હાર એ પણ જીત કરતાં અનેરી ખુશી આપે. અને મન મુકીને કોઈને ચાહતા ચાહતા વ્યક્તિ પોતાને પણ ચાહવા લાગે છે.

 

અંતે,ગમવું એ એક પડાવ હોઈ શકે પણ ચાહવું એ એક સફર છે એનો કોઈ અંત જ નથી. ગમવાની શરૂઆતથી લઈને ચાહવાની રાહ સુધી એકબીજા સામે હારીને એકબીજાને જીતી લેવાની સફર એટલે “સ્નેહ”…..

 

હું તને ચાહું છું એટલે નહીં કે તું મને ગમે છે,

એટલે કે, તને ચાહતા ચાહતા હું ખૂદને ચાહું છું.

 

Rekha Manvar

ધાર્મિક  વિધિ અને વિજ્ઞાન – Lekhanotsav

આજકાલ કરોના કાળમાં આપણી જૂની પ્રથાઓ સારી હતી. તે બધા સમજવા લાગ્યા છે .ખાસ તો આપણા ગુજરાતીઓ- વૈષ્ણવ પંથી લોકોમાં જે પ્રથા છે તેને હરેક જણ યથાર્થ ઠેરવે છે .

બહારથી આવીને સ્નાન  કરવું, વારે ઘડીએ હાથ ધોવા ,મરણ થયું હોય તો૧૩ દિવસ નું સૂતક પાળવું .જેવા  ધર્મને  આધીન  નિયમો  સાયન્ટિફિક  લાગવા લાગ્યા છે. કરોના થી બચવા પણ આ જ ઉપાયો કારગત છે. તેમ જણાયું  છે .માસ્ક પહેરવો એ પણ અપરસ  અથવા જૈન ધર્મની  મૂપત્ત્તીનુ  જ સ્વરૂપ છે. .corentin પણ 14 દિવસનો હોય છે.

આ તો જાણે કરોના કાળની  દેન છે પરંતુ વર્ષોથી મારા મનમાં એક વાત તો રહી છે. આપણી  વિધિઓ  અને આજનું વિજ્ઞાન એકબીજાને પુરક  જ છે.

આપણામાં પીંડ દાનનુ  ખૂબ મહત્વ છે. થોડા સમય પહેલા પિતાજીને પિંડદાન દેવા મારો ભાઈ બેઠો હતો અને હું નજીક બેઠી હતી .તેની વિધિ માં લોટના 4 પિંડ કરે છે. પાટલા પર મૂકીને મહારાજ કોઈ શ્લોક બોલે. પિતાજી, દાદા ,પરદાદા અને તેમના પિતા એમ  ચારના નામના પિંડ હોય .મહારાજ  દાદાના પિતાના પિંડ માંથી થોડો થોડો ભાગ લઇ પિતાના, દાદાના ,અને પરદાદા ના ભાગમાં મિક્સ કરે. ત્રણે પિંડમાં નામ  મુજબ પ્રાર્થના કરે .માતા અને માતામહ નામે પણ પૂજા થાય. પછી કહે આ જીવ હવે મુક્ત થયો.

આ પ્રક્રિયા એ મને  એક  સમજ  આપી. મૃત્યુ પામેલા જીવના થોડા અંશો ત્રણેક પેઢી સુધી તેમના વારસામાં જીવંત રહે છે.

આજના વૈજ્ઞાનિક યુગમાં આ જ વાતને ડી.એન.એ કે જિનેટિક રીતે સમજવામાં આવે છે .એક જગાએ વાંચ્યું હતું કે જીવ 50% પોતાના ગયા જન્મના આત્માનો સ્વભાવ લઈને આવે છે ,અને 50% પૂર્વજોનો તેને વારસો મળે છે. ત્રણ પેઢી સુધી તો તે કોઈને કોઈ રીતે તમને સ્પર્શે  જ  છે.

ધાર્મિક પિંડદાન વિધિ હોય કે આજની વૈજ્ઞાનિક વાત .બંને સહમત છે કે તમારા શરીરમાં , મનમાં   પૂર્વજોના  ગમા- અણગમા, શોખ ,આવડત હોય જ છે .જેને આપણે જન્મજાત સ્વભાવ ગણીએ છીએ .

મરણ પાછળની  વિધિ આપણને આ સત્ય સમજાવે છે.

તો જૂના સમયમાં લગ્ન સંબંધ બાંધતા કુળ- ખાનદાન વગેરેને મહત્ત્વ અપાતું .કદાચ તેઓને વારસામાં મળતી ટેવ  કુટેવ વિશે જાણકારી હતી. જરૂરી નથી કે હરેક વખતે તે સાચા જ પડે કે આંતરજ્ઞાતીય લગ્નો નિષ્ફળ જ જાય. પરંતુ મહદઅંશે સલામતીની આ એક સાચી રીત હતી .અને ખરેખર તે સારી હતી.

ધાર્મિક રીત રીવાજો ને અગર વૈજ્ઞાનિક દૃષ્ટિકોણથી  સમજવામાં આવે તો આપણે ઘણી મૂંઝવણ નિવારી શકીએ.

Meena Shah