section and everything up till
*/ ?> "મન"....અસ્તિત્વનો પર્યાય - Shabdoni Sangathe

“મન”….અસ્તિત્વનો પર્યાય

વ્યક્તિનું મન એટલે એના વિચારોનું ઉદગમસ્થાન, વ્યક્તિના વિચારો એટલે એના વર્તનનું કેન્દ્રબિંદુ, વ્યક્તિનું વર્તન એટલે એના મનનો અરીસો, વ્યક્તિના મનનો અરીસો એટલે એનું વ્યક્તિત્વ, અને વ્યક્તિનું વ્યક્તિત્વ એટલે વ્યક્તિના અસ્તિત્વનો પર્યાય.

થોડું ગૂંચવણભર્યું લાગ્યું ને? મન વિશે લખવું ખરેખર ખૂબ ગૂંચવણભર્યું છે, પણ વિચારોને જરા એ તરફ દોડાવો તો આપણને સહુને આપણું મન જ એ કોયડાનો અનન્ય ઉકેલ લાગે છે. આપણા વિચારો એ આપણા જીવનની જીવંતતા માટે ખૂબ આવશ્યક છે, એટલે નિશ્ચિતપણે કહી શકો કે, આ વિચારો જ આપણા મનનો ખોરાક છે. વિચાર નથી તો મનનું કોઈ જ અસ્તિત્વ નથી અને મન નથી તો વિચારોનું પણ કોઈ સ્થાન પણ નથી.

મન પણ અજીબ છે, શરીરમાં ક્યાં છે કોઈને ખબર નથી કદાચ એ અસ્તિત્વ ધરાવે છે કે નહીં એ પણ કોઈને ખ્યાલ નથી. પરંતુ આપણને કંઈપણ કરવું હોય તો એ માટે આપણું મન એ માટે રાજી હોય તો જ તે કાર્ય શક્ય બને છે. અમુક વ્યક્તિ એવું કહે કે મન પર કાબુ રાખો તો દુઃખી નહીં થાવ. પણ એવું જરૂરી નથી કે મન પર કાબુ રાખીને કોઈ સુખી થઈ જ જવાય.હા, એકાગ્રતા કેળવીને કોઈ પણ પરિસ્થિતિમાં પોતાને કાબુમાં જરૂર રાખી શકાય.

વિચારોનો પ્રવાહ સતત અને અવિરત છે એને બંધ કરવો અશક્ય છે પણ હા, મનના વિચારોને ચોક્કસ દિશા જરૂર આપી શકાય.દરેક વ્યક્તિ એવું કહે છે હું તો મારા મન મુજબ વર્તુ છે પણ હકીકત તો એ છે કે, વ્યક્તિના જીવનમાં આવતાં ઉતાર ચડાવ અનુસાર વ્યક્તિના મનના આવેગો સતત બદલાતાં રહે છે અને એટલે જ વ્યક્તિની વર્તુણુંક એની સાથે બનતી ઘટનાઓને આધારે બદલાતી રહે છે. આસપાસની પરિસ્થિતિ કાયમ વ્યક્તિના મનની સ્થિતિ પર પોતાની છાપ છોડતું રહે છે.કદાચ એટલે જ વ્યક્તિનું વ્યક્તિત્વ અલગ અલગ સમયે અલગ અલગ તરી આવે છે.

મનનો આકાર, દેખાવ કે સ્થાન કોઈએ ક્યારેય જોયા નથી પણ મનનો અનુભવ દરેક વ્યક્તિએ કર્યો હોય છે. આપણું મન આપણા જીવનના સુખ, દુઃખ, કરુણા, દયા, ક્રોધ, હાસ્ય, પીડા,વિકૃતિ દરેક ભાવોને સમજી શકે છે અને અનુભવી પણ શકે છે.વ્યક્તિનું મન જે અનુભવે એ વિશે જ વિચાર કર્યા કરશે અને જે વિચાર કરશે એવું જ જીવનમાં અનુભવશે.અર્થહીન વિચારોને કાબુમાં કરીને મન પર વિજય જરૂર મેળવી શકાય પણ એ વિચારનો અર્થ કેટલો કરવો એ મન પર છોડવો જ રહ્યો.

મનની ગતિ ખૂબ ઝડપી હોય છે કદાચ સૂર્યના પ્રકાશની ગતિ કરતાં પણ વધારે અને મનની લંબાઈ કે ઊંડાઈ માપવાની કોઈ માપપટ્ટી પણ નથી. કોઈએ મનને માંકડું કહ્યું છે તો, કોઈએ એક સુંદર પતંગિયું તો કોઈએ વિચારોનું વાવાઝોડું કહીને બિરદાવ્યું છે પણ નિશ્ચિતપણે એટલું જરૂર કહી શકાય કે, મન એટલે આપણા મગજમાં ઉદ્દભવેલા વિચારોના અસંખ્ય તરંગો…..

ઘણીવાર બીજાના વિચારો આપણા મન પર ઊંડી છાપ છોડી જતાં હોય છે. અને એટલે જ આપણું મન હમેંશા બીજા વ્યક્તિની સમજ પર આવલંબન ધરાવતું થઈ જાય. બીજાનો દ્રષ્ટિકોણ આપણને જરૂર મદદગાર સાબિત પુરવાર થઈ શકે પણ નિજ વ્યક્તિત્વના ઘડતર માટે દરેક વ્યક્તિએ પોતાના વિચારોને બને એટલા સ્પષ્ટ રાખવા જરૂરી છે.

વ્યક્તિત્વના ઘડતરના પાયામાં મનનું અસ્તિત્વ રહેલ છે. મનને બાંધીને રાખશો તો એ કાયમ માટે ઉછળતું જ રહેશે. બની શકે તો પોતાના મનને એટલી મોકળાશ જરૂર આપો કે આપણા દરેક વિચારને યોગ્ય અવકાશ મળે આપણા વ્યક્તિત્વને એના મન મુજબનું આચરણ અને અસ્તિત્વને આવકાર મળે. કડવું છે પણ એક સનાતન સત્ય એ છે કે,વ્યક્તિના વિચારો જ હમેંશા એની ગતિ અને અધોગતિનું કારણ બને છે.

જીવનમાં સફળતા માટે મનનું ચિંતન અને મનન બંને ખૂબ જરૂરી છે. માત્ર ચિંતન કરીને અમલમાં મૂકી દેવાથી કદાચ થોડો સમય પૂરતું જીતી જવાશે પણ વિજેતા બનવા માટે એ ચિંતનનું મનન કરવું ખુબજ આવશ્યક છે. મનને વિચારવંતુ જરૂર બનાવ્યે પણ જો મનને તટસ્થ નહીં બનાવી શકીએ તો કદાચ ક્યારેય નિશ્ચિત ધ્યેય સુધી નહીં પહોંચી શકીએ.

આપણું મન અને આપણા વિચારો માત્ર એકબીજા સાથે ગૂંથાયેલ છે, ગૂંચવાયેલ જરાય નથી. ગૂંથાયેલ માળામાં અમુક સમયે અમુક ગૂંચવણ જરૂર પડી જાય છે પણ એ ગૂંચવણ ખોલવા માટે જરૂરી છે વ્યક્તિની સહજભાવનાની. જીવનની જીવંતતા અને અસ્તિત્વને ટકાવી રાખવા માટે વ્યક્તિત્વને મજબૂત બનાવવું એ યોગ્ય સંકલ્પ છે. અને વ્યક્તિત્વને મજબૂત બનાવવા માટે વ્યક્તિએ પોતાના મનના વિચારોનું ચિંતન અને મનન કરવું અતિઆવશ્યક છે કારણકે, અંતે તો મન જ વ્યક્તિના અસ્તિત્વનો પર્યાય છે…..

🖊️Rekha Manvar

Published by Deep Gurjar

Deep Gurjar, Gir-Somnath based an author, published one poetry book on his name, which name is "the poetry of a common man". He is the founder of "Shabdoni Sangathe" group. This group supports new poet & writer for developing their skills. & Also motivate them by organizing different different competitions and post their writeups on social media. SNS group publish an e-magazine every month. Deep Gurjar is a columnist also in Sanjog News & Sorath Dhara (Saptahik). & By educational qualification he is a student of B.tech (Dairy Technology).

19 comments on ““મન”….અસ્તિત્વનો પર્યાય”

  1. એક સાચી વાત છે…. ખુબ સરસ…. મન માંકડું બાંધ્યું ના બંધાય….. 👌👌👌

  2. ખૂબ મનોમંથન અને મનની પ્રત્યેક સિસ્ટમ ને ધ્યાનમાં રાખી મનનું આદર્શ ચિત્ર રજૂ કરવાની જે આપની કલમને ખુબ સુંદર ચિતાર આપ્યો છે ખુબ ખુબ ધન્યવાદ રેખાબેન

  3. મન અંગેની સાચી ફિલોસોફી ની સમજ આપેલ છે

  4. nice article
    કોઈ વાર તમે મનને બદલો છો,કોઈ ક વાર મન તમને બદલે છે.

    1. મન કી માને હાર હે મન કી માને જીત
      ખૂબ સરસ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *